In bijna elk intakegesprek komt hij voorbij. Soms als klacht, soms als zorg, soms als vermoeidheid: “Ik vind dat ze meer eigenaarschap moeten pakken.” De vinger wijst naar het team. Naar die ene collega die altijd afwacht en nooit zelf iets oppakt. Naar de afdeling die wel weet wat er moet gebeuren maar er niet op acteert.

Destijds als leidinggevende heb ik deze zin ook meerdere malen uitgesproken, zeker in het begin. Inmiddels kom ik echter bijna nooit meer uit bij het team als het gaat om eigenaarschap.

Het is bijna altijd een leiderschapssignaal

Eigenaarschap dat wel of niet wordt gepakt zegt alles over leiderschap. Niet over wat een leidinggevende zegt, maar over wat er gebeurt als iemand de ruimte ook echt neemt.

Stel: iemand in het team neemt een besluit. Goed bedoeld, logisch beredeneerd, maar het pakt anders uit dan verwacht. Wat gebeurt er dan? Wordt er samen gekeken naar wat er te leren valt, of wordt er ingegrepen? Hoe snel? Met welke toon? Dat moment – dat ene moment – bepaalt de norm. Niet de intentie, niet de woorden of uitleg erbij, maar wat er feitelijk gebeurt. Het team registreert het zonder er een vergadering over te houden. En de volgende keer wacht iemand even af. Niet bewust, maar gewoon voorzichtig.

Zo werkt het. Eén correctie is soms genoeg. Het team weet het daarna zonder dat iemand het nog uitspreekt.

Soms is het nog simpeler

Niet altijd zit de oorzaak in wat er gebeurt als iemand ruimte neemt. Soms is het probleem al eerder: het is niet eens helder waarover eigenaarschap wordt verwacht. Wat is het doel? Wie beslist wat? Waar ligt de grens van de verantwoordelijkheid?

Als dat niet duidelijk is, kun je een team moeilijk verwijten dat het niets pakt. Of dat dat wat ze pakken maar een beetje “los zand” is. Eigenaarschap over iets wat niet concreet is, is een beetje veel gevraagd.

En zelfs als de ruimte er wél is

Dan nog betekent dat niet dat een team die meteen pakt. Zeker niet als ze dat jarenlang niet hebben gedaan, of als er onzekerheid zit over wat er gebeurt als ze het wél doen. Een team dat gewend is af te wachten, leert niet in één keer anders bewegen, hoe oprecht de intentie van de leidinggevende ook is.

Ik ken dit van binnenuit. Ik heb als leidinggevende een team meer ruimte gegeven. Hoopte en verwachtte dat het zelf snel eigenaarschap zou pakken. Wat volgde was geen vanzelfsprekende beweging naar voren, maar aarzeling, afwachten, en soms regelrecht niets. Niet omdat mensen het niet wilden. Maar omdat ze eerst moesten leren wat het betekende om die ruimte te nemen en wat er zou gebeuren als ze dat deden.

Dat heeft tijd gekost. En begeleiding. En een paar keer mijn mond houden op momenten dat ik het liefst had ingegrepen.

Confronterend, maar ook een opluchting

Voor leidinggevenden is dit soms even wennen om te horen. De vinger wijst ineens een andere kant op. Maar wat ik bijna altijd zie gebeuren: daarna volgt opluchting. Want als gebrek aan eigenaarschap een leiderschapssignaal is, ligt de sleutel ook daar. En daar kun je iets mee. Dat is een stuk concreter dan hopen dat het team verandert.